Cmentarz Centralny – Wiedeń

Kościół dra Karla Luegera i groby wokół kościoła

W sercu cmentarza wznosi się olbrzymi kościół dra Karla Luegera (Dr Karl Lueger-Kirche) zbudowany w 1910 r. według projektu Maxa Hegele, ucznia Otto Wagnera. Na pierwszy rzut oka ta świątynia z kopułą, wymagająca zresztą renowacji, przypomina secesyjny Kirche am Steinhof Wagnera. Trzeba jednak przyjrzeć się bliżej, aby stwierdzić, że Hegele poszedł bardziej w kierunku surowego klasycyzmu. W pierwszą niedzielę miesiąca po mszy (9.45) odbywa się zwiedzanie kościoła z przewodnikiem. Komuś, kto znajdzie się tu kiedy indziej, pozostaje rzucić okiem na wnętrza z kruchty. Główna krypta w kościele poświęcona jest burmistrzowi Karlowi Luegerowi, znanemu z antysemickich poglądów.

Niewielu turystów decyduje się na wyprawę do innych sektorów niż opisany powyżej, a szkoda, bo warto. Za kościołem rozciąga się rozległy cmentarz żołnierzy sowieckich, którzy zginęli w 1945 r. podczas wyzwalania Wiednia. Pośrodku wznosi się pomnik przedstawiający dwóch żołnierzy Armii Czerwonej z opuszczonymi flagami. Na cokole wyryto cytaty z przemówień Stalina. Idąc dalej centralną aleją, dochodzi się do końca ścieżki, gdzie stoi pomnik ofiar I wojny światowej zaprojektowany przez Antona Hanaka. Za pomnikiem rozciąga się kwatera 91, półkolisty trawnik z niewielkimi mogiłami. Nieco dalej na południowy wschód, w kwaterze 88 leżą żołnierze napoleońscy, którzy zginęli w 1809 r. podczas zajmowania Wiednia. Większość grobów opatrzono napisem: „Francais non identifie”. Pamięć ponad 7000 Austriaków należących do Wehrmachtu poległych w czasie II wojny światowej uczczono czarnymi krzyżami tworzącymi całe pole w rejonie południowo-wschodnim (kwatera 97).

Osobny pomnik wzniesiono dla Austriaków walczących o wolność swego kraju w latach 1934-45. Przedstawia potężną sylwetkę bohatera, któremu towarzyszą dwie kobiety pogrążone w rozpaczy. Monument znajduje się przy skrzyżowaniu wielkich alej, na południowy wschód od Lueger-Kirche. W pobliżu widać bliźniacze groby ofiar rozruchów przed Justitzpalast, które miały miejsce 15 VII 1927 r. Stoi tam także pomnik członków czechosłowackiej odnogi Austriackiej Partii Komunistycznej poległych podczas wojny. Kolejny pomnik wznosi się we wschodniej części cmentarza, w kwaterze 28. Upamiętnia ofiary wojny domowej z lutego 1934 r., wszystkich którzy zginęli pod rządami austriackich faszystów, a także poległych w hiszpańskiej wojnie domowej. Jeszcze dalej na wschód znajdują się osobne groby socjaldemokratów. Spoczywają tam Otto Bauer, Viktor Adler i jego brat, Friedrich, który w 1916 r. dokonał zamachu na życie premiera, Carla von Stürgkha. Naprzeciwko wznosi się prosty obelisk ku czci ofiar rewolucji 1848 r.

Na Cmentarzu Centralnym grzebie się również niekatolików. Swój sektor mają protestanci (wejście przez Bramę 4), muzułmanie (kwatera 26 i 36), prawosławni wokół cerkwi w kwaterze 21, na lewo od bramy głównej. Największe sektory niekatolickie to dwa duże cmentarze żydowskie. Stary cmentarz żydowski (wejście przez Bramę 1), założony w 1863 r., został zbeszczeszczony przez hitlerowców podczas nocy kryształowej, ale 60 000 grobów przetrwało do dziś. Obecnie podejmuje się wysiłki zmierzające do ocalenia cmentarza chylącego się od dawna ku ruinie. Pochowano na nim m.in. członków wiedeńskiej gałęzi rodu Rotschildów oraz dramaturga, Artura Schnitzlera. Nowy cmentarz żydowski (wejście przez Bramę 5) na przeciwległym krańcu Cmentarza Centralnego założono w 1917 r. Wprawdzie został zniszczony podczas kryształowej nocy, ale funkcjonuje do dziś. Już same rozmiary obu cmentarzy stanowią świadectwo potęgi i bogactwa przedwojennej społeczności wiedeńskich Żydów.

Krematorium i Cmentarz Bezimiennych

Jeżeli kogoś interesują sprawy ostateczne, może odwiedzić pobliskie krematorium miejskie niedaleko głównej bramy (Brama 2). Należy pokonać przejście podziemne pod Sommeringer Hauptstrasse, a następnie iść na północny zachód. Wiedeńczycy nie przekonali się do tego sposobu traktowania zwłok. Można zwiedzić imponujący centralny kompleks zabudowań wzniesionych w początku lat 20. przez Cle-mensa Holzmeistera. Uwagę zwraca centralny dziedziniec ozdobiony arkadą neogotyckich ostrołuków, a także zygzakowata linia dachowa krematorium. Betonowy budynek otynkowano i pomalowano na szaro. Blankowane ściany zewnętrzne pamiętają czasy zamku Neuge-baude wzniesionego przez cesarza Maksymiliana II jako wspaniały pałac manierystyczny. Pozostałości pałacu można obejrzeć w Ogrodzie Spoczynku rozciągającym się za budynkiem krematorium. Istnieją plany odbudowy pałacu, ale sądząc po stanie obecnym, daleko jeszcze do ich realizacji.

Warto jeszcze wspomnieć o Cmentarzu Bezimiennych (Friedhof der Namenlosen), na wschód od Cmentarza Centralnego przy Alberner Hafen. Znajdują się na nim groby topielców wyławianych każdego roku z wód Dunaju. Niektórych udaje się zidentyfikować, ale tożsamość większości pozostaje zagadką. Aby dojechać na Cmentarz Bezimiennych, należy uważnie przestudiować rozkład jazdy autobusu #6A, który odjeżdża z końcowego przystanku tramwaju #71, ale tylko nieliczne kursy są przedłużone aż do cmentarza.

Dodaj komentarz

Twój adres e-mail nie zostanie opublikowany. Wymagane pola są oznaczone *